Rembrandt’s tekeningen zijn tot op heden nog steeds een enorme inspiratiebron voor mij. De losheid en trefzekerheid waarmee Rembrandt zijn vaak theatrale voorstellingen met een oogwaarschijnlijk gemak neerzet doen mij beseffen dat die manier van werken voor zeer weinig kunstenaars is weggelegd. En ik ga er derhalve van uit dat ook ik dit nevernooit zal bereiken. Rembrandt is De Grootste. 

Marthijn de Groot



Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Leiden, 15 juli 1606 of 1607 - Amsterdam, 4 oktober 1669) was een Nederlands kunstschilder. Rembrandt wordt algemeen beschouwd als de belangrijkste Hollandse meester van de 17e eeuw. Ook zijn vele etsen en tekeningen zijn beroemd. Hij beschouwde zichzelf als een historie- en portretschilder en maakte in alle levensfasen opvallend veel zelfportretten. Hij leefde en werkte in de zogeheten (Nederlandse) Gouden Eeuw, het hoogtepunt van de Nederlandse cultuur, wetenschap, handel en macht.

Rembrandt vervaardigde in totaal ongeveer driehonderd schilderijen, driehonderd etsen en tweeduizend tekeningen. Zijn honderd geschilderde en twintig geëtste zelfportretten geven een opmerkelijk scherp beeld van zijn uiterlijk en zijn gevoelens, dit is heel goed te zien aan het door tegenspoed en zorgen gegroefde gelaat op zijn latere zelfportretten.

Zijn opmerkelijke beheersing van het spel met licht en donker, waarbij hij vaak scherpe contrasten (clair-obscur) neerzette, om zo de toeschouwer in het schilderij binnen te leiden, leidde tot levendige scènes vol dramatiek en geheel zonder de strakke formaliteit van andere kunstenaars uit die tijd. Zijn zichtbare betrokkenheid en compassie, ongeacht rijkdom, leeftijd of afkomst maken Rembrandt overal ter wereld begrepen en gewaardeerd.

Zijn naaste familie: zijn moeder, Saskia van Uylenburgh, zijn vrouw, zoon Titus van Rijn, en zijn maîtresse Hendrickje Stoffels zijn vaak nadrukkelijk in zijn schilderijen aanwezig. Zij fungeerden naar alle waarschijnlijkheid vaak als model voor bijbelse of historische figuren.

Biografie Rembrandt van Rijn

Over Rembrandts leven is relatief weinig exact bekend; hij heeft zeer weinig brieven geschreven, er zijn geen overgeleverde dagboeken of kasboeken en hij heeft nauwelijks notities nagelaten. Rembrandt van Rijn werd hoogstwaarschijnlijk op 15 juli 1607 (volgens de traditie in 1606) in Leiden geboren, één van negen of tien kinderen van een molenaar en een bakkersdochter. Hij bracht zijn late jeugd en een groot deel van zijn beginjaren als schilderleerling of schilder in deze stad door. Rembrandt bezocht de Latijnse school en werd op bijna 14-jarige leeftijd door zijn ouders ingeschreven aan de universiteit van Leiden. Waarschijnlijk bleef het bij een inschrijving omdat de jongen te kennen gaf dat hij liever schilder wilde worden. In ongeveer 1621 deden zijn ouders hem daarom voor drie jaar in de leer bij de Leidse historieschilder Jacob van Swanenburgh. Na een korte maar belangrijke leerperiode in Amsterdam bij de beroemde schilder Pieter Lastman (rond 1625), waar hij voornamelijk leerde composities op te bouwen, opende Rembrandt een atelier in Leiden, waar hij veel samenwerkte met een vriend en collega Jan Lievens. De bekende kunstkenner en secretaris van de stadhouder Constantijn Huygens bezocht hen en verhaalde vervolgens met bewondering over het werk van de twee aanstormende talenten. In 1627 nam Rembrandt voor het eerst leerlingen aan, onder wie Gerrit Dou en Isaac de Jouderville. 

In 1631 was Rembrandt al zo bekend dat hij verschillende portretopdrachten kreeg uit Amsterdam en daarom verhuisde hij naar deze stad, hij trok in bij de kunsthandelaar en meesterschilder Hendrick Uylenburgh. In 1634 trouwde Rembrandt met Hendricks nicht Saskia Uylenburgh. Ze kwam uit een goede familie (haar vader was burgemeester van Leeuwarden geweest), maar als wees was ze minder welgesteld dan vaak gedacht wordt. Ze had een aantal familieleden in Amsterdam, behalve haar neef Hendrick ook haar nicht Aeltje die getrouwd was met Johannes Silvius, de predikant van de Oude Kerk (Amsterdam). Op het moment dat zij Rembrandt ontmoette woonde Saskia in Friesland (in St. Annaparochie) bij haar zus. In 1639 verhuisden Rembrandt en Saskia naar een voornaam huis in de St. Anthoniesbreestraat, in de schilderswijk aan de rand van de Joodse wijk (nu museum Het Rembrandthuis, aan de Jodenbreestraat. Hoewel het hun financieel voor de wind ging, kende het paar verschillende tegenslagen in hun privé-leven. Driemaal stierf een baby vlak na de geboorte. In 1641 kregen zij een zoon, die ze Titus (1641-1668) noemden en Saskia stierf kort daarna. Rembrandt nam een huishoudster en verzorgster voor Titus in dienst, Geertje Dircx, met wie hij een verhouding begon. Het stel ging met ruzie uit elkaar. Geertje daagde Rembrandt voor de rechter wegens verbroken huwelijksbeloften en hij hielp om haar een aantal jaren in een spinhuis in Gouda te laten opsluiten.

Rond 1645 werd Hendrickje Stoffels, de opvolgster van Geertje als huishoudster, Rembrandts geliefde. In 1654 kreeg zij een officiële berisping van de Gereformeerde kerk, omdat zij 'in zonde leefde' met de schilder Rembrandt. Rembrandt werd niet vermaand omdat hij geen officieel lidmaat van de kerk was. In datzelfde jaar kregen zij een dochter die ze Cornelia noemde, naar Rembrandts moeder.

Rembrandt leefde in die tijd boven zijn stand. Hij kocht veel kunst, voornamelijk prenten (die hij vaak in zijn schilderijen gebruikte). In 1656 kon hij zijn verplichtingen niet meer nakomen en vroeg Burgemeester Cornelis Jan Witsen zijn faillissement aan. Rembrandt moest zijn huis moeten verkopen en ging in een kleinere huurwoning op de Rozengracht wonen. Hendrickje en Titus begonnen daar een kunsthandel zodat Rembrandt ongeplaagd door crediteuren kon blijven schilderen. Rembrandt kreeg in 1661 opdracht voor de levering van een Claudius Civilis voor het nieuwe stadhuis en voor de Staalmeesters. Cosimo III de' Medici probeerde in 1667 bij een bezoek tevergeefs een portret bij hem te kopen.

Hendrickje bezweek in 1663 en Titus in 1668 aan de pest, hierdoor had hij aan het einde nog slechts zijn dochter Cornelia. Rembrandt schilderde in 1669 zijn twee laatste zelfportretten. Hij stierf op 4 oktober 1669 in Amsterdam en hij werd begraven op een onbekende plek in de Westerkerk.

Invloeden
Rembrandts eerste leermeester, Jacob van Swanenburgh, bracht hem vooral de kunst van het etsen bij. Rembrandt studeerde een half jaar in Amsterdam bij zijn tweede leermeester, Pieter Pietersz. Lastman. Deze Lastman, zelf een schilder van bijbelse, mythologische en historische taferelen, bracht Rembrandt een goed gevoel voor compositie bij en leerde hem de Bijbel en geschiedenis als inspiratiebronnen te gebruiken. Lastman had in de eerste jaren van de eeuw in Italië gestudeerd en ook zijn Italiaanse indrukken en ontdekkingen bracht hij op Rembrandt over.

Techniek
Door zijn vrije en trefzekere techniek kon Rembrandt zich veroorloven met de kwast het schilderij meteen ruw op te zetten. De meeste schilders maakten eerst een ondertekening in houtskool. Bovendien gebruikte Rembrandt, meer dan tijdgenoten, een dikke onderschildering. De witte onderschilderingen zijn vervolgens met doorzichtige verf in een glaceertechniek overgeschilderd, waardoor rijke kleuren zijn ontstaan. Ten slotte gebruikte Rembrandt de frottis- ofwel droge kwast-techniek: de bijna droge verf bleef niet overal zitten en geeft een willekeurige, spikkelachtige structuur.

Periodes, thema's en stijlen
Saskia van Uylenburgh, van 1634 tot 1642 (Gemäldegalerie, Staatliche Museen, Kassel)In Rembrandts Leidse periode (1625-1631) was de invloed van Lastman het meest zichtbaar. Schilderijen waren tamelijk klein, maar rijk in detail (b.v. in kostuums en juwelen). Religieuze en allegorische thema's overheersten. Gedurende zijn eerste jaren in Amsterdam (1632-1636) maakte Rembrandt vooral grote doeken, gebruikte hij felle kleuren en schilderde hij vooral dramatische taferelen. Hij maakte in deze periode veel portretten. Zijn overige schilderijen toonden vooral bijbelse en mythologische taferelen.

Eind jaren dertig schilderde Rembrandt veel landschappen en maakte hij veel etsen over de natuur. Zijn landschappen waren in die tijd vaak speelbal van die natuur, met dreigende wolkenluchten en bomen die door de storm geknakt waren. Vanaf ongeveer 1640 werd Rembrandts werk soberder, wat wellicht te verklaren is uit de familietragedies die hem overkomen waren. Uitbundigheid maakte plaats voor diepgevoelde innerlijke emoties. Bijbelse taferelen waren nu vooral gebaseerd op het Nieuwe Testament, en niet meer op het Oude Testament zoals eerder het geval was geweest. Het formaat van de doeken werd weer kleiner. Een uitzondering daarop is De Nachtwacht (zijn grootste schilderij) dat net zo wereldlijk en energiek was als enig schilderij daarvoor. Landschappen werden vaker geëtst dan geschilderd. De duistere krachten van de natuur maakten plaats voor rustige Hollandse plattelandstaferelen.

In de vijftiger jaren veranderde Rembrandts stijl opnieuw. Schilderijen werden weer groter, kleuren feller, penseelstreken krachtiger. Hiermee nam Rembrandt afstand van eerder werk en van de heersende mode, die juist meer en meer neigde tot fijn, gedetailleerd werk. Hij gebruikte nog steeds veel bijbelse thema's, maar de nadruk lag nu niet meer op groepsscènes maar meer op intieme portretachtige figuren.

In zijn laatste jaren schilderde Rembrandt een aantal van zijn mooiste zelfportretten, die duidelijk blijk gaven van het verdriet en de zorgen die hem ten deel waren gevallen. Zijn werk behoort tot de Barok en het Caravaggisme. Rembrandt was een van de grootste en bekendste Oude Hollandse Meesters.